Công Tôn Hiên Viên (2717 TCN – 2599 TCN)
1. Thông tin
– Tên gọi: Công Tôn Hiên Viên (公孫軒轅) hay Cơ Hiên Viên (姬)
Tước hiệu: Hoàng Đế (黃帝 | 黄帝 | huángdì) hay Hiên Viên Hoàng Đế (軒轅黃帝).
Chữ Hoàng (黃) đại diện cho sắc vàng, màu biểu tượng của hành Thổ, khác với chữ Hoàng (皇) trong danh xưng các quân chủ.
– Sinh năm 2717 TCN tại Thọ Khâu (nay là tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc).
Mất năm 2599 TCN tại Trung Quốc.
– Là nhân vật huyền thoại trong lịch sử Trung Quốc.
2. Gia đình và hôn nhân
a) Thân thế
– Dòng họ Công Tôn thị (公孫氏).
– Bố là Thiếu Điển và mẹ là Phù Bửu
b) Hôn nhân và con cái
– Quan hệ gia đình với 12 vợ: Tây Lăng Luy Tổ, Phong Luy, Đồng Ngư, Mô Mẫu và 8 người khác
– Có 25 người con:
Con trai: Công Tôn Thanh Dương, Công Tôn Vân Trạch, Công Tôn Thiếu Hạo, Công Tôn Thiếu Hiêu, Công Tôn Xương Ý và ? người con
Con gái: ? người con
3. Con người và tính cách
Wikipedia.org viết: Thuở nhỏ, ông rất thông minh, có tính thần linh, dáng vẻ ngoài rất kỳ dị, khi còn bọc trong tã đã biết nói, lớn lên cần cù hiểu biết sáng suốt, thường khuyên người đồng thời lo làm lành và tu ngũ đức...
4. Cuộc đời và sự nghiệp
Con một trong gia đình
Chuyển đến sống tại gò Hiên Viên, và đặt tên là Hiên Viên
Làm thủ lĩnh nổi tiếng của bộ lạc Thiếu Điển, sống ở vùng Cơ Thủy (thuộc tây bắc Trung Quốc) đổi sang họ Cơ
Sau rời tới vùng Trác Lộc bắt đầu định cư , phát triển chăn nuôi và trồng trọt.
Được bầu làm tù trưởng bộ lạc Hữu Hùng
Năm 2697 TCN lên ngôi, phong Luy Tổ làm Vương phi
Viêm Đế bị Xi Vưu đem quân đánh, chạy đến Trác Lộc xin giúp đỡ. Bèn liên kết các bộ lạc, chuẩn bị lương thực, vũ khí, triển khai một trận quyết chiến với Xi Vưu trên cánh đồng Trác Lộc.
Truyền thuyết kể rằng: Khi quân của Hoàng Đế thừa thắng đuổi theo quân của Xi Vưu, trời bỗng nổi cuồng phong, là do Xi Vưu đã được sự giúp đỡ của thần gió, thần mưa. Hoàng Đế cũng nhờ Thiên Nữ giúp đỡ. Cuối cùng, Xi Vưu bại vong.
Được nhiều bộ lạc ủng hộ, khiến Xi Vưu bại trận.
Bộ lạc của Viêm Đế lại nảy ra xung đột, hai bên đánh nhau một trận ở Phản Tuyền, Viêm Đế thất bại. Từ đó trở thành thủ lĩnh của liên minh bộ lạc các vùng Trung Nguyên.
– Theo truyền thuyết, việc ông rút về phía tây tại trận Trác Lộc (涿鹿), Trung Quốc để đánh thủ lĩnh Xi Vưu là cái mốc hình thành người Hán.
Nhiều công trình giúp ích cho đời sống người dân như làm nhà, đóng xe thuyền, may quần áo ngũ sắc, chế kim chỉ nam, làm lịch, y thuật…
Năm 2599 TCN từ trần
5. Công trình và tác phẩm tiêu biểu
Sách Hoàng Đế nội kinh (cùng Kỳ Bá)
Hoàng Đế tứ kinh (黄帝四經)
Hoàng Đế âm phù kinh (黄帝陰符經).
6. Giải thưởng và vinh danh
Nằm trong Tam hoàng hoặc Ngũ đế
Mộ và lăng tại núi Kiều Sơn, huyện Hoàng Lăng, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc.
Được coi là tổ tiên của người Hán, với thành ngữ Viêm Hoàng tử tôn (nghĩa là con cháu của Viêm Đế và Hoàng Đế) hay Con cháu của Mễ Đới
Có truyền thuyết kể rằng, sau khi băng hà, một đêm Rồng thiêng đáp xuống tẩm cung đón Hoàng Đế lên trời. Để đáp lại công lao, được phong thần, trở thành Ngọc Hoàng.
