Ngô Đức Diễn (1898 – 1930)
1. Thông tin
– Tên gọi: Ngô Đức Diễn
– Sinh năm 1898 (Mậu Tuất) tại làng Kỳ Lạc, xã Trảo Nha, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, Đại Nam (nay là thôn Nam Sơn, Tt. Nghèn, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam)
Mất ngày 8/4/1930 (Canh Ngọ) (32 tuổi) tại Liên bang Đông Dương (nay là Việt Nam)
Rất nhiều nguồn cho rằng năm mất là 1931, nhưng chưa có thông tin thuyết phục
– Giới tính: Nam
– Quốc tịch: Đại Việt
Dân tộc: Kinh
– Là nhà giáo, chính trị gia thời nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.
2. Hôn nhân và gia đình
a) Thân thế
Đời 35
– Ông nội là Ngô Phùng
– Bố là Ngô Huệ Liên
Con cả trong gia đình 2 anh em (Ngô Đức Diễn và Ngô Thị Ninh)
b) Hôn nhân và con cái
– Quan hệ gia đình với vợ
3. Cuộc đời và sự nghiệp
Năm 1898 (Mậu Tuất)
Nhà Nguyễn – Thành Thái 9
Theo cha đến Huế học chữ Hán
Tốt nghiệp Cao đẳng Thành chung (Liplome)
Năm 1912 (Nhâm Tý)
Bố qua đời
Năm 1920 (Canh Thân)
Nhà Nguyễn – Khải Định 4
Được bổ nhiệm làm giáo viên trường Quốc học Vinh
Tham gia hoạt động cách mạng cùng với Trần Đình Thanh, Trần Phú, Trần Hậu Vị…
Năm 1925 (Ất Sửu)
Nhà Nguyễn – Khải Định 9 – Bảo Đại 1
Ngày 14/7 cùng Trần Phú, Tôn Quang Phiệt, Trần Đình Thanh, Phan Kiêm Huy tổ chức hội nghị trên rú Mèo (gần Bến Thủy, Tp. Vinh) thành lập Hội Phục Việt do ông Trần Đình Thanh làm hội trưởng.
Được cử vào dạy học ở Khánh Hoà tại Trường Pháp – Việt Tân Định (nay là Tx. Ninh Hòa). Kết nối cùng thầy giáo Hà Huy Tập dạy học ở Trường Tiểu học Pháp – Việt Nha Trang (nay là Trường THPT Nguyễn Văn Trỗi), cùng truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin đến giáo chức, công chức, học sinh…, giúp họ hiểu về công cuộc chống Pháp, giành độc lập và nhiều người trong số họ trở thành những hạt nhân cộng sản đầu tiên ở Khánh Hòa, tạo nên cuộc đấu tranh đòi thả cụ Phan Bội Châu và để tang cụ Phan Chu Trinh mang tính chất toàn quốc của giáo viên, học sinh, thanh niên trong tỉnh.
[Thực dân Pháp ở Khánh Hòa tìm cách đối phó]
Bị thực dân Pháp điều động cùng thầy Hà Huy Tập ra khỏi tỉnh.
Năm 1927 (Đinh Mão)
Thành lập cơ sở của Đảng Tân Việt ở Nha Trang cùng với Bùi Giao (nhân viên Sở Lục lộ), Nguyễn Khắc Tài (nhân viên Sở Hỏa xa kiều lộ)
Thành lập cơ sở Đảng Tân Việt ở huyện Tân Định cùng với Dương Chước (quê Quảng Nam, làm trợ giáo, dạy cùng trường), Lê Dung (quê Tân Định, là người Khánh Hòa đầu tiên vào Đảng Tân Việt).
Năm 1929 (Kỷ Tỵ)
[Hội Phục Việt được đổi thành Tân Việt cách mạng Đảng]
Được cử làm Ủy viên Thường vụ phụ trách tài chính và kỳ bộ Trung Kỳ. Gây dựng phong trào cách mạng, tuyên truyền, vận động các tầng lớp trí thức, thanh niên tham gia thành lập cơ sở đảng, chi bộ đảng tại làng Đỉnh Lự, xã Tân Lộc, Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh (nay là huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh).
Ngày 1/8 bị thực dân Pháp bắt ở Vinh, kết án 13 năm tù, đày đi Côn Đảo
Năm 1930 (Canh Ngọ)
Nhà Nguyễn – Bảo Đại 5
Đảng Cộng sản Đông Dương
Đầu năm, thực dân Pháp giải về nhà lao Vinh xét hỏi, tra khảo rồi chuyển vào nhà giam Huế.
Ngày 8/4 bị thực dân Pháp đánh thổ huyết chết trong nhà lao Huế.
4. Vinh danh
Người thành lập chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Hà Tĩnh
Năm 1930 (Canh Ngọ)
Nhà Nguyễn – Bảo Đại 5
Đảng Cộng sản Đông Dương
Thi hài được an táng tại nghĩa địa nhà tù. Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định cấp bằng Tổ quốc ghi công.
Tham khảo
a) Internet
baokhanhhoa.vn: Cần có ngôi trường mang tên Ngô Đức Diễn
ngotoc.vn: Ngô Đức Diễn
b) Ấn phẩm
Bản Phả của Hán Quốc công Ngô Lan (1477 Đinh Dậu, Hồng Đức Lê Thánh Tông)
Họ Ngô Việt Nam-Lược sử-Sự kiện-Nhân vật-Hệ phả của Ngô Đức Thắng (2000 Canh Thìn, Hà Nội)
