1. Thông tin
– Tên huý: Ngô Huy Khuê hay Ngô Khuê
Tự hiệu: Viết Đán
Hiệu: Đán Đức tử
Biệt hiệu: Dương Lãnh tiên sinh hay Dương Lĩnh
Tước vị: Quốc Tử Giám giám sinh, Huấn đạo Nho học phủ Kiến Xương (ngày nay là Giáo thụ)
– Chưa rõ năm sinh tại Đại Việt (nay là Việt Nam)
Mất ngày 18/12 (AL) (68 tuổi) tại Đại Việt (nay là Việt Nam)
– Giới tính: Nam
– Quốc tịch: Đại Việt
Dân tộc: Kinh
– Là chính trị gia thời nhà Lê trong lịch sử Việt Nam.
2. Hôn nhân và gia đình
a) Thân thế
– Ông nội là Ngô Thế Tùng và bà nội là Vũ Thị
– Bố là Ngô Thế Luân và mẹ là Đặng Thị
b) Hôn nhân và con cái
– Quan hệ gia đình với vợ là Phạm Thị
– Có 2 người con gái
c) Hậu duệ
– Cháu ngoại: Phạm Viết Sản và Phạm Viết Ngạn
3. Con người và tính cách
Kinh thi có câu: Hiệu thiên viết Đán, cập nhĩ du diên, nghĩa là: Trời gọi là Đán, còn ông thì phóng túng tự do.
Hongonamduongnamdinh.com ghi: …kinh, truyện, tử, sử tinh thông sâu sắc; ca, thi, từ, phú nhanh nhạy hơn người; thiên văn, địa học, luật, toán, bách gia cũng rất tinh thông […] làm quan trong sạch, hàng ngày làm xong việc rồi mới đọc sách, cần mẫn mà thành đạt
4. Cuộc đời và sự nghiệp
Con thứ một trong gia đình
Triều Lê trung hưng
Năm 8 tuổi, mẹ mất. Theo học với chú là Ngô Đình Trạc, được mệnh danh là thần đồng
Học với thầy Lê Quý Đôn ở Diên Hà
Năm (Ngọ) khi 19 tuổi, đỗ sinh đồ
Năm (Ất Dậu), Đỗ Hương cống (đứng thứ 3), làm tri phủ Kiến Xương (Viên ngoại lang Bộ Hộ, lãnh đạc tri)
5 lần thi Hội đều đỗ Tam trường
Loạn Tây Sơn
Đang làm quan Đạc chi, kêu gọi tập hợp đánh Tây Sơn không được. Tây Sơn vời ra làm quan, không theo và bỏ về quê
Vua Gia Long bổ nhiệm chức Tri phủ Nam Sách, từ chối không được đành phải nhận.
Giúp đỡ em họ là Ngô Danh Văn
Trong một lần bị bắt, vợ của Ngô Danh Văn là Bùi Hưởng đến nhà giam chăm sóc. Cho là nghĩa nên làm câu thơ có câu: Nhân phi miễn cưỡng do tâm xử/Nghĩa bất lưu nan điệu tý hành, nghĩa là: Làm điều nhân thì không thể cưỡng ép mà do ở lòng người, thấy việc nghĩa không sợ gian khổ, ghé vai gánh vác.
Sau 1 năm cáo quan về nhà dạy học, học trò theo học đến 500 người. Có học trò là Cận Quang hầu, Tòng vong đại thần Nguyễn Công, Nguyễn Dữ
Tháng 12 (Tân Mùi), mất ở xã Trà Lũ, thọ 68 tuổi. Thi hài được các môn sinh chịu tang, rước về bản Xã mai táng. Điếu văn có câu: Đạo đức minh danh cương thường tự nhậm, nghĩa là: …người nổi tiếng đạo đức, tự gánh việc giữ vững cương thường. Các môn sinh cúng 2 sào ruộng, em họ là Ngô Danh Văn cúng 1 sào vườn
5. Giải thưởng và vinh danh
Được coi là thần đồng
Mộ táng tại xứ Mả Cái
Xã Hoàng xá, tổng An Lão, huyện Thử Trì thờ là bậc tiên hiền
6. Tham khảo
– Internet
– Ấn phẩm
Bản Phả của Hán Quốc công Ngô Lan (Đinh Dậu 1477, niên hiệu Hồng Đức Lê Thánh Tông)