Nguyễn Nễ (1761 – 1805)
1. Thông tin
– Tên gọi: Nguyễn Nễ hay Nguyễn Đề (阮提)
Tự: Nhất Quế, Tiến Phủ
Hiệu: Quế Hiên (桂軒), Tỉnh Kiên. Biệt hiệu: Văn Thôn Cư Sĩ
Gia phả ghi là Quế Hiên công
Tước hiệu: Xu mật viện sự, Tả đồng nghị Trung thư sảnh
– Sinh năm 1761 (13/2/Tân Tỵ) tại xã Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, trấn Nghệ An, Đại Nam (nay là tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam).
Mất năm 1805 (Ất Sửu) (44 tuổi) tại Thăng Long, Đại Nam (nay là Tp. Hà Nội, Việt Nam)
– Giới tính: Nam
– Quốc tịch: Đại Nam
Dân tộc: Kinh
– Là chính trị gia thời Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.
2. Hôn nhân và gia đình
a) Thân thế
– Ông nội Nguyễn Quỳnh
– Ông ngoại: Trần Ôn
– Bố là Nguyễn Thiều và mẹ là Trần Thị Tần
b) Hôn nhân và con cái
– Quan hệ gia đình với 2 vợ là Trịnh Thị và 2
– Có 3 người con trai: Nguyễn Giai, Nguyễn Lịch, Nguyễn Vĩ.
c) Hậu duệ
3. Con người và tính cách
Wikipedia cho rằng: Ông làm quan với Tây Sơn và nhà Nguyễn khá tự nguyện và hăm hở, không mặc cảm, ít vướng bận nghĩa “trung quân”, thậm chí có lúc ông còn chỉ trích những người bảo thủ, lánh đời. Vì chuyện này, ông phải chịu không ít lời gièm pha. […] Có tấm lòng nhân nghĩa, vị tha; có tâm hồn sâu lắng và nhiều trăn trở…
4. Cuộc đời và sự nghiệp
Con thứ 6 trong gia đình có 12 anh chị em (Nguyễn Trừ, Nguyễn Nễ, Nguyễn Nhưng, Nguyễn Du, Nguyễn Ức, Nguyễn Thị Diên, Nguyễn Tốn, Nguyễn Lạng, Nguyễn Nghi, Nguyễn Thị Chính, Nguyễn Thị Tuyết, Nguyễn Thị Ninh)
Năm 1761 (Tân Tỵ)
Nhà Lê – Cảnh Hưng – Hiển Tông
Đàng Trong chúa Nguyễn – Vũ vương
Đàng Ngoài chúa Trịnh – Minh Đô vương
Cha làm Tể tướng nên sống khá yên vui cùng các anh em trong một cơ ngơi bề thế ở phường Bích Câu, kinh thành Thăng Long.
Năm 1768 (Mậu Tý) khi 7 tuổi
Nhà Lê – Cảnh Hưng – Hiển Tông
Đàng Trong chúa Nguyễn – Định vương
Đàng Ngoài chúa Trịnh – Tĩnh Đô vương
Năm 1768 được tập ấm Hoằng tín đại phu, Trung thành môn vệ úy, Khuê Nhạc bá.
Năm 1775 (Ất Mùi) khi 14 tuổi
Anh trai là Nguyễn Trụ qua đời.
Năm 1776 (Bính Thân) khi 15 tuổi
Nhà Lê – Cảnh Hưng – Hiển Tông
Đàng Trong chúa Nguyễn – Tân Chính vương
Đàng Ngoài chúa Trịnh – Tĩnh Đô vương
Thân phụ là Nguyễn Nghiễm mất.
Năm 1778 (Mậu Tuất) khi 17 tuổi
Nhà Lê – Cảnh Hưng – Hiển Tông
Đàng Ngoài chúa Trịnh – Tĩnh Đô vương
Nhà Nguyễn Tây Sơn – Thái Đức
Thân mẫu là bà Trần Thị Tần tạ thế.
Năm 1780 (Canh Tý) khi 19 tuổi
Đỗ đầu kỳ khảo khóa ở Quốc tử giám.
Năm 1783 (Quý Mão)
Nhà Lê – Cảnh Hưng – Hiển Tông
Đàng Ngoài chúa Trịnh – Điện Đô vương/Đoan Nam vương
Nhà Nguyễn Tây Sơn – Thái Đức
Đỗ đầu kỳ thi ở huyện Thọ Xương và ở huyện Đông Ngàn.
Tháng 10 đỗ Giải nguyên khoa thi Hương ở điện Phụng Thiên.
Năm 1786 (Bính Ngọ)
Nhà Lê – Cảnh Hưng/Chiêu Thống – Hiển Tông/Chiêu Thống
Đàng Ngoài chúa Trịnh – Đoan Nam vương/Án Đô Vương
Nhà Nguyễn Tây Sơn – Thái Đức
Được vua Lê Hiển Tông bổ làm Thị nội văn chức, giữ việc thường trực tại nhà học của con chúa Trịnh; rồi kiêm Phó Tri Thị nội Thư tả Lại phiên ở phủ chúa. Được thăng Xu mật viện sự Đức Phái hầu. Quân Tây Sơn ra Bắc. Được vua Lê Chiêu Thống giao giữ chức Hiệp tán quân cơ đạo quân Sơn Tây.
Năm 1789 (Kỷ Dậu)
Nhà Lê – Chiêu Thống
Nhà Nguyễn Tây Sơn – Thái Đức/Quang Trung
Vua Lê Chiêu Thống chạy sang Trung Quốc, theo không kịp phải lánh về quê mẹ ở Bắc Ninh.
Năm 1790 (Canh Tuất)
Nhờ người quen đề cử, được nhà Tây Sơn mời ra giúp việc từ hàn, tiếp đến là Hàn lâm viện thị thư, rồi được cử làm Phó sứ (do Nguyễn Quang Hiển dẫn đầu) đi đến Yên Kinh tuế cống triều Thanh. Về nước được thăng Đông các đại học sĩ, gia tăng Thái sử, Thự Tả thị lang Nghi Thành hầu.
Năm 1791 (Tân Hợi)
Tháng 10 anh thứ tư cùng cha khác mẹ với là Nguyễn Quýnh do chống Tây Sơn nên bị bắt và bị giết. Dinh cơ, từ đường họ Nguyễn ở Tiên Điền, Hà Tĩnh bị tướng Tây Sơn Lê Văn Dụ đốt cháy, phá hủy, làng Tiên Điền bị làm cỏ vì cuộc khởi nghĩa Nguyễn Quýnh.
Năm 1793 (Quý Sửu)
Nhà Nguyễn Tây Sơn – Cảnh Thịnh 2 – Quang Toản
Làm thái sử ở Viện cơ mật ở kinh đô Phú Xuân. Em trai là Nguyễn Du vào thăm.
Năm 1794 (Giáp Dần)
Được thăng Tả phụng nghi bộ Binh, vào Quy Nhơn giữ chức Hiệp tán nhung vụ, cai quản tinh binh. Bận việc nên giao cho Nguyễn Du và Nguyễn Ức về Hồng Lĩnh xây dựng lại từ đường và làng Tiên Điền.
Năm 1795 (Ất Mão)
Được cử sang Trung Quốc lần hai, để chúc mừng vua Thanh là Càn Long làm lễ nhường ngôi cho con là Gia Khánh.
Năm 1796 (Bính Thìn)
Tháng 2 trở về nước, được phong chức Tả đồng nghị Trung thư sảnh.
Năm 1797 (Đinh Tỵ)
Cùng Đoàn Nguyễn Tuấn tác hợp Đoàn Nguyễn Thị Huệ cho Nguyễn Du.
Năm 1802 (Nhâm Tuất)
Nhà Nguyễn Tây Sơn – Cảnh Thịnh 10 – Quang Toản
Nhà Nguyễn – Gia Long 1
Nhà Tây Sơn sụp đổ, bèn trốn tránh tại Phú Xuân, được Gia Long gọi ra. Liền dâng sớ, vua Gia Long tha chết, mến tài và kính trọng dòng dõi con Xuân Quân Công Nguyễn Nghiễm nên cho đi theo ra Bắc Thành làm việc dưới quyền Tổng Trấn Nguyễn Văn Thành. Giữ việc cố vấn chỉ dẫn các kinh nghiệm nghi lễ đi sứ, tiếp sứ sang phong vương cho vua Gia Long. Hộ giá Gia Long ra Bắc, ngang qua Nghi Xuân, tiến cử Nguyễn Du làm quan.
Năm 1805 (Ất Sửu)
Về chịu tang người thiếp, bị một viên Tri phủ truy bức nhân có một vụ việc tại làng. Rồi vì quá uất ức nên qua đời lúc 44 tuổi.
5. Tác phẩm và công trình tiêu biểu
a) Thơ
Tập thơ Quế Hiên giáp, ất tập
Tập thơ Hoa trình tiêu khiển tập
b) Văn bản
Quốc âm
Biểu
6. Tham khảo
a) Internet
b) Ấn phẩm
