Tây Lăng Luy Tổ (? – ?)
1. Thông tin
– Tên gọi: Tây Lăng Luy Tổ (西陵嫘祖 | Léi Zǔ)
– Chưa rõ năm sinh năm mất tại (nay là Trung Quốc).
– Là nhân vật huyền thoại trong lịch sử Trung Quốc.
2. Gia đình và hôn nhân
a) Thân thế
– Dòng họ Tây Lăng Thị
b) Hôn nhân và con cái
– Quan hệ gia đình với chồng là Công Tôn Hiên Viên
– Có 25 người con: (3 con trai và ? con gái)
Con trai: Công Tôn Thanh Dương, Công Tôn Vân Trạch, Công Tôn Xương Ý
Con gái: ? người con
c) Hậu duệ
– Cháu nội: Chuyên Húc
3. Cuộc đời và sự nghiệp
Con thứ ? trong gia đình ? anh chị em (Tây Lăng Luy Tổ)
Năm 2697 TCN chồng lên ngôi, được phong làm Vương phi
Đặt ra tam cung lục viện và quy định các phép tắc nghi lễ của hậu cung rất chi tiết và chặt chẽ.
Chế ra việc nuôi tằm dệt vải và truyền bá khắp dân chúng
Điển tích Luy Tổ thủy tằm (嫘祖始蚕) kể rằng: Một lần, bà cùng các thứ phi khác và cung nữ đang ngồi chơi ở vườn thượng thì bất chợt để ý thấy trên cây dâu có con tằm nhả tơ óng ánh, bà liên tưởng đến các sợi tơ kia liên kết với nhau để tạo ra chất liệu vải lụa nên sai cung nữ thực hành ngay. Thời bấy giờ, con người chưa có quần áo mặc mà chỉ quấn lá cây để che thân mà thôi, bà chế ra chiếc thoi dệt dùng để quay tơ lấy kén từ nhộng tằm. Lúc đầu dệt thành tấm to để quấn xung quanh người cho thật kín, rồi bà lại nghiên cứu ra cách cắt theo cơ thể người xỏ qua ống chân ống tay rất công phu kỹ lưỡng.
Một điển tích khác lại viết: Luy Tổ đi đến sườn núi hái quả dại rồi đột nhiên phát hiện ra trên thân cây dâu có nhiều vật to bằng quả trứng chim cút. Luy Tổ tưởng rằng đó là loại quả chưa từng nhìn thấy nên đã hái mang về nhà. Chẳng bao lâu sau những thứ quả ấy đều vỡ kén và tạo thành bướm. Bướm đẻ ra rất nhiều trứng, được bà gọi là tằm. Nhưng để nuôi lớn số tằm này, cần phải cho chúng ăn.
Nghĩ đến những câu dâu, nơi mình tìm được những chiếc kén, Luy Tổ đến đó hái lá về cho tằm ăn. Sau khi ăn xong, tằm non bắt đầu nhả tơ để bao quanh mình thành những vòng tròn, và trở thành kén tằm, giống như khi Luy Tổ phát hiện ra chúng. Luy Tổ cảm thấy tò mò về những cái kén này. Bà vừa nghĩ vừa ném một ít kén tằm vào trong nước nóng và phát hiện có thể rút ra được rất nhiều tơ, tơ càng rút càng dài. Hơn nữa, những sợi tơ này đặt trên da thì thấy rất mềm mại và trơn bóng, khi kéo thì khá dai.
Phát hiện sự thật này, Luy Tổ bắt đầu tự mình nuôi nhiều tằm con. Hàng ngày bà hái lá dâu cho tằm ăn. Tằm con dần lớn lên, nhả tơ rồi tạo kén. Luy Tổ theo cách cũ, thu tơ về dệt thành lụa, rồi làm ra những bộ quần áo. Ở thời điểm lúc bấy giờ, tơ lụa đều có màu trắng. Luy Tổ đã hái rất nhiều cây cỏ với đủ loại màu sắc khác nhau rồi tiến hành nhuộm màu cho tơ lụa và may thành quần áo để sử dụng.
Thời cổ đại, đa phần trang phục con người sử dụng được cấu tạo từ lá cây hoặc da thú; cho nên khi thấy Luy Tổ có những bộ quần áo bằng tơ lụa xinh đẹp, họ đã tìm đến để hỏi. Bà chia sẻ lại quá trình phát hiện ra cây dâu và làm thành tơ lụa, đồng thời dạy người dân kỹ thuật làm tơ lụa.
Sự việc này nhanh chóng gây được tiếng vang đến những bộ tộc lân cận. Tây Lăng Vương của Tây Lăng Thị – một trong những đại bộ tộc thời điểm đó cũng biết đến Luy Tổ vừa thông minh vừa xinh đẹp, nên đã nhận bà làm con. Các thị tộc khác thấy Tây Lăng Thị có một cô gái thông minh xinh đẹp lại tìm ra lụa tơ tằm thì đều đến học theo, còn có người đến cầu hôn, nhưng Luy Tổ đều không ưng ý.
Thủ lĩnh nước Hữu Hùng là Công Tôn Hiên Viên (Hoàng Đế đầu tiên trong “Ngũ Đế” Trung Hoa sau này) nghe tiếng đích thân mang lễ vật đến cầu thân, qua mấy phen thử thách Hiên Viên đều đáp ứng được các đề mục nên Luy Tổ chấp nhận về làm dâu nước Hữu Hùng. Luy Tổ đi theo Hoàng Đế chinh chiến Nam Bắc, về sau Hoàng Đế đánh bại Xi Vưu, đánh bại Viêm Đế, thống nhất Trung Nguyên.
4. Công trình và tác phẩm tiêu biểu
Được mệnh danh là người đầu tiên chế ra việc nuôi tằm
5. Giải thưởng và vinh danh
Người đời sau gọi là Tiên Tằm (先蚕)
6. Tham khảo
a) Internet
b) Ấn phẩm
Sử ký Tư Mã Thiên
