Là thể thơ truyền thống của Nhật Bản. Phát triển cùng thể thơ choka trong thời Nara rồi về sau không còn được ưa chuộng.
2. Kết cấu về thể thơ sedoka
Thể thơ sedoka mỗi bài có 38 âm tiết, chia 6 dòng.
5+7+7 và 5+7+7
1. Thông tin
– Tên: Thể thơ sedoka (旋頭歌 toàn/tuyền đầu ca hay hồ đầu ca).
– Nguồn gốc: Nhật Bản
– Soạn giả: Phong Lục
– Giảng viên: Long Phúc
2. Giới thiệu chung
Sedōka (旋頭歌 – “bài thơ quay đầu”, tức là thể thơ lặp lại phần đầu) là một thể thơ cổ trong hệ thống Waka của Nhật Bản, gồm hai đoạn giống hệt nhau, mỗi đoạn có cấu trúc 5–7–7, tạo thành một bài thơ gồm 38 âm tiết. Với cấu trúc đối ứng, Sedōka được dùng như một hình thức đối thoại thơ – giữa hai người, giữa con người với thiên nhiên, hoặc giữa hai khía cạnh của cùng một cảm xúc nội tâm.
Dù không phổ biến bằng Tanka hay Haiku, thể Sedōka mang đậm chất trữ tình suy tưởng, thường thể hiện nỗi cô đơn, sự tiếc nuối, lời đối đáp tình cảm hoặc tâm trạng ngẫm ngợi rất tinh tế của con người trước cảnh vật, sự sống và cái chết.
Ngày nay, Sedōka hiếm khi xuất hiện trong văn học đương đại, nhưng nó vẫn là một mắt xích quý giá trong lịch sử thơ Waka, thể hiện tinh thần văn hóa Nhật Bản: dung dị, tinh tế và nội tâm.
3. Nguồn gốc và lịch sử hình thành
– Thế kỷ VII – VIII: Thể Sedōka xuất hiện trong tuyển tập Man’yōshū (Vạn Diệp Tập), cùng thời với Chōka và là thể thơ đối trọng với Tanka thời kỳ đầu. Một số bài thơ nổi bật thể hiện nỗi niềm sâu lắng hoặc cuộc đối thoại giữa người sống và người đã khuất.
– Sau thế kỷ IX: Sedōka dần mất đi vị thế trước sự lên ngôi của Tanka. Bởi tính chất “đôi dòng” của nó không phù hợp với lối biểu đạt súc tích, một chiều vốn thịnh hành trong thi ca thời Heian.
– Hiện đại: Chỉ một số nhà nghiên cứu, nhà thơ cổ điển phục dựng lại Sedōka như một bài tập phong cách hoặc mô phỏng cấu trúc truyền thống trong dòng thơ mới Nhật – Việt.
4. Kết cấu
Cấu trúc bài thơ:
5 / 7 / 7
5 / 7 / 7
Tổng cộng 38 âm tiết. Hai đoạn có thể là:
- Một câu và lời đáp
- Một cảm xúc và sự phản chiếu
- Một cảnh tượng và sự suy ngẫm
Ví dụ Sedōka chuyển thể tiếng Việt:
Lặng lẽ trời thu
Cánh lá trôi vô định
Như đời ta trống vắngBóng ai thoáng qua
Trong giấc mơ xa xứ
Gọi về bao niềm đau
5. Một số tác phẩm tiêu biểu
– Bải thơ tưởng nhớ người chồng đã mất của Nukata no Ōkimi (Nhà thơ nổi tiếng thời Asuka)
– Bài thơ nói chuyện với chính mình của tác giả khuyết danh
6. Hướng dẫn
Bước 1: Làm quen với nhịp 5–7–7
– Đọc các bài thơ mẫu, ghi ra từng đoạn 5/7/7.
– Thử nói một cảm xúc hoặc hình ảnh theo cấu trúc 5/7/7.
Bước 2: Xây dựng đối thoại hoặc phản chiếu
– Nghĩ đến một hình ảnh, cảm xúc hoặc nhân vật.
– Viết đoạn đầu (5/7/7) thể hiện nó.
– Viết đoạn sau như lời đáp lại – từ người khác, từ chính bản thân, hoặc từ thiên nhiên.
Bước 3: Duy trì nhịp điệu
– Đảm bảo sự cân bằng: hai đoạn nên có âm hưởng kết nối.
– Gợi ý: nhấn nhá ở đoạn hai để gây dư âm.
Bước 4: Giao bài tập
– Viết một bài thơ Sedōka gồm hai đoạn 5/7/7 theo chủ đề: chia ly, hồi tưởng, giấc mơ, trò chuyện với thiên nhiên hoặc đối thoại bản thân.
– Gửi bài vào Facebook Phong Lục để được nhận xét chi tiết và hướng dẫn điều chỉnh.