1. Thông tin
– Tên: Thể thơ Renku (連句 – Liên cú)
– Nguồn gốc: Nhật Bản
– Soạn giả: Phong Lục
– Giảng viên: Long Phúc
2. Giới thiệu chung
Renku (連句 – “câu nối tiếp”) là hình thức thơ cộng hưởng nhóm, phát triển từ Renga cổ điển, đặc biệt thịnh hành vào thời Edo (1603–1868). Nếu Renga mang tính nghi thức, thì Renku mở ra sự tự do, hài hước và ngẫu hứng hơn, nhưng vẫn giữ cấu trúc 5–7–5 và 7–7 luân phiên giữa các đoạn thơ.
Mỗi bài Renku được sáng tác bởi nhiều thi sĩ, mỗi người làm một phần, nối tiếp mạch cảm xúc và hình ảnh. Các bài thơ Renku thường mang tính văn hóa cộng đồng, khuyến khích sáng tạo tập thể, và có thể bao gồm cả yếu tố đời sống, thời sự, dân gian. Đây là nền tảng cho sự ra đời và phát triển của thể Haiku sau này.
3. Nguồn gốc và lịch sử hình thành
– Thế kỷ XIV – XV: Renga cổ điển (trang trọng, nghi lễ) thịnh hành.
– Thế kỷ XVI – XVII: Phái Haikai no Renga (Renga “tục hóa”) nổi lên với yếu tố đời sống thường nhật, hài hước.
– Thời Edo: Từ Haikai no Renga hình thành thể Renku – có tính mở, gần gũi, giàu biểu cảm và thường chơi trong các buổi họp mặt thi nhân. Matsuo Bashō là bậc thầy sử dụng Renku và truyền cảm hứng cho sự ra đời của Haiku.
– Hiện đại: Renku được các nhóm thơ sử dụng để sáng tác tập thể, đặc biệt phổ biến trong cộng đồng quốc tế yêu thích thơ Nhật. Một số trường phái tại châu Âu và Mỹ đã phục dựng Renku như một hình thức sáng tạo hợp tác độc đáo.
4. Kết cấu
a) Đặc điểm cấu trúc
Luân phiên đoạn 5–7–5 và 7–7
Mỗi người viết một đoạn, bài thơ nối tiếp theo lượt
Số khúc phổ biến:
– Kasenshiki Renku (歌仙式連句): 36 đoạn
– Hondō Renku: 18 đoạn
– Jūichiban Renku: 12 đoạn
– Roku Renku: 6 đoạn (dành cho học sinh hoặc người mới bắt đầu)
b) Quy tắc
– Không lặp hình ảnh, cảm xúc, chủ đề trong các đoạn gần nhau
– Đổi bối cảnh, mùa, không gian và mạch cảm xúc linh hoạt
– Có thể dùng yếu tố hài hước, thực tế, văn hóa dân gian
– Khúc đầu tiên gọi là Hokku – về thiên nhiên, sau đó đến khúc Waki – mở kết nối, rồi tiếp tục
Ví dụ cấu trúc 6 đoạn Renku:
Trăng vàng sương sớm (5-7-5)
Trên lá sen ngời ngợi (7-7)Cánh bướm mỏng manh (5-7-5)
Vờn theo vạt nắng mai (7-7)Người khẽ gọi nhau (5-7-5)
Đầu ngõ xuân mời rượu (7-7)
5. Một số tác phẩm tiêu biểu
Oku no Hosomichi của Matsuo Bashō
Kasenzai Renku của Bashō và học trò
Tuyển tập Renku hiện đại của các câu lạc bộ Renku quốc tế
6. Hướng dẫn
Bước 1: Làm quen với cấu trúc
– Đọc các bài Renku mẫu. Nhận diện nhịp thơ 5–7–5 và 7–7 nối tiếp.
Bước 2: Bắt đầu với nhóm 2–3 người
– Người đầu viết 5–7–5 → người kế tiếp viết 7–7. Tiếp tục đổi lượt.
Bước 3: Giữ mạch cảm xúc uyển chuyển
– Mỗi đoạn cần biến đổi hình ảnh, cảm xúc. Không đi theo một mạch truyện cố định.
Bước 4: Đưa yếu tố bất ngờ hoặc thi vị
– Khuyến khích dùng phép ẩn dụ, liên tưởng thiên nhiên, văn hóa dân gian, nhưng vẫn giữ sự hài hòa.
Bước 5: Giao bài tập
– Tự sáng tác một bài Renku 6 đoạn theo nhóm (hoặc cá nhân thay phiên).
– Chủ đề gợi ý: mùa xuân, kỷ niệm tuổi thơ, cảm xúc đầu năm, thiên nhiên.
👉 Gửi bài về Facebook Phong Lục để được phản hồi và hướng dẫn nâng cao.